Υπάρχουν άνθρωποι που περιμένουν το καλοκαίρι για να ξαναζήσουν.
Εγώ περιμένω να τελειώσει.
Για χρόνια πίστευα ότι κάτι δεν πήγαινε καλά με μένα.
Όχι επειδή δεν αγαπούσα τη θάλασσα.
Ούτε επειδή δεν μπορούσα να χαρώ τον ήλιο.
Αλλά επειδή κάποια στιγμή, όταν η θερμοκρασία ανέβαινε αρκετά, άρχιζε να ανεβαίνει μαζί της και κάτι μέσα μου.
Η ζέστη δεν ήταν απλώς ζέστη.
Ήταν ήχος.
Ήταν ιδρώτας πάνω στο δέρμα.
Ήταν ρούχο που κολλάει.
Ήταν φως υπερβολικό.
Ήταν αέρας που δεν ανακουφίζει.
Ήταν η αίσθηση ότι το σώμα μου δεν είχε πού να κρυφτεί.
Και μαζί με όλα αυτά ερχόταν η γνωστή υπερφόρτωση.
Περισσότερος θόρυβος.
Περισσότερη ευερεθιστότητα.
Λιγότερη αντοχή.
Δυσκολία συγκέντρωσης.
Ανάγκη να απομονωθώ.
Ύπνος που χαλούσε.
Και, κάπου εκεί, η διάθεση άρχιζε να κατεβαίνει.
Όχι λίγο.
Κανονικά.
Με εκείνον τον παράξενο τρόπο που δεν μοιάζει πάντα με «είμαι λυπημένη».
Μερικές φορές μοιάζει περισσότερο με:
δεν μπορώ άλλο.
Κάποια χρόνια πριν, επειδή έχω αυτή την ενοχλητική συνήθεια να ψάχνω μέχρι να βρω τι ακριβώς μου συμβαίνει, άρχισα να διαβάζω.
Άρθρα.
Psychological papers.
Έρευνες.
Μελέτες.
Παραπομπές που οδηγούν σε άλλες παραπομπές.
Και τότε συνάντησα το SAD.
Seasonal Affective Disorder.
Εποχική συναισθηματική διαταραχή.
Το γνώριζα ήδη ως την «κατάθλιψη του χειμώνα».
Το κλασικό σενάριο:
λιγότερο φως,
περισσότερο σκοτάδι,
περισσότερος ύπνος,
περισσότερη κόπωση,
πτώση διάθεσης.
Μόνο που υπήρχε και κάτι άλλο.
Το αντίστροφο.
Το summer-pattern SAD.
Η σπανιότερη μορφή, όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται την άνοιξη ή το καλοκαίρι και υποχωρούν όταν αλλάζει η εποχή.
Και ξαφνικά κάτι μέσα μου έκανε:
α, μάλιστα.
Δεν ήμουν απλώς ο άνθρωπος που «δεν αντέχει τη ζέστη».
Υπήρχε ένα φαινόμενο που μπορούσε να περιγράψει μέρος αυτού που συνέβαινε.
Όχι ολόκληρο.
Αλλά ένα μέρος.
Και αυτό έχει σημασία.
Γιατί το summer SAD δεν είναι απλώς:
«δεν μου αρέσει ο Αύγουστος».
Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν αϋπνία, μειωμένη όρεξη, απώλεια βάρους, άγχος, διέγερση και ευερεθιστότητα.
Και εδώ γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον.
Η έρευνα έχει βρει ότι η υπερβολική ζέστη και η υγρασία μπορούν να λειτουργήσουν ως περιβαλλοντικοί παράγοντες που επιβαρύνουν τη διάθεση σε ανθρώπους με καλοκαιρινό εποχικό μοτίβο. Σε μελέτη από τροπικό κλίμα, μάλιστα, η ζέστη και η υγρασία αναφέρθηκαν ως οι σημαντικότεροι περιβαλλοντικοί παράγοντες που επηρέαζαν διάθεση και συμπεριφορά.
Υπάρχει επίσης έρευνα που συνδέει το summer-pattern της εποχικότητας με υψηλές συγκεντρώσεις γύρης, άρα δεν είναι απαραίτητα ένας μόνο παράγοντας που κάνει τη δουλειά.
Και φυσικά υπάρχει ο ύπνος.
Αυτός ο υποτιμημένος μηχανισμός που μπορεί να γκρεμίσει ολόκληρη την ψυχική μας ισορροπία χωρίς να ζητήσει άδεια.
Όταν η ζέστη δεν σε αφήνει να κοιμηθείς σωστά, το σώμα δεν κάνει απλώς «ένα κακό βράδυ».
Η απορρύθμιση συσσωρεύεται.
Και η εποχή μπορεί να αρχίσει να γίνεται ένα συνεχές στρες.
Και κάπου εδώ μπαίνει η νευροδιαφορετικότητα.
Όχι με τον απλοϊκό τρόπο:
«οι νευροδιαφορετικοί έχουν summer SAD».
Αυτό δεν το έχουμε αποδείξει.
Και δεν θέλω να το παρουσιάσω έτσι.
Αλλά υπάρχει κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον.
Η αισθητηριακή επεξεργασία είναι διαφορετική σε αρκετούς νευροδιαφορετικούς ανθρώπους, ιδιαίτερα στον αυτισμό, και η βιβλιογραφία καταγράφει τόσο υπερευαισθησία όσο και υποευαισθησία στα αισθητηριακά ερεθίσματα.
Μάλιστα, νεότερη έρευνα συνεχίζει να δείχνει ότι η αισθητηριακή υπερανταπόκριση δεν είναι απλώς μια «ιδιοτροπία» ή μια υποκειμενική περιγραφή. Υπάρχουν νευροφυσιολογικές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο επεξεργάζονται τα αισθητηριακά ερεθίσματα.
Και τότε σκέφτομαι το καλοκαίρι.
Ένα ολόκληρο περιβάλλον που φωνάζει.
Φως.
Θερμότητα.
Ιδρώτας.
Υγρασία.
Θόρυβος.
Κόσμος έξω.
Ανοιχτά παράθυρα.
Κλιματιστικά.
Μηχανάκια.
Παιδιά.
Μουσικές.
Τηλέφωνα.
Διακοπές που υποτίθεται ότι πρέπει να απολαύσεις.
Και αυτό το περίεργο κοινωνικό συμβόλαιο σύμφωνα με το οποίο:
είναι καλοκαίρι, άρα πρέπει να περνάς καλά.
Ε, όχι.
Το σώμα δεν διαβάζει ημερολόγιο.
Για έναν άνθρωπο που ήδη δυσκολεύεται να φιλτράρει τα ερεθίσματα, η ζέστη μπορεί να μην είναι απλώς μια θερμοκρασία.
Μπορεί να είναι πολλαπλασιαστής φορτίου.
Και όταν το φορτίο ανεβαίνει, μειώνεται η διαθέσιμη ενέργεια για όλα τα υπόλοιπα.
Για σκέψη.
Για επικοινωνία.
Για κοινωνικότητα.
Για δημιουργία.
Για αυτορρύθμιση.
Για να απαντήσεις ακόμη και στο πιο απλό:
«Τι έχεις;»
Και μερικές φορές δεν έχεις λέξη.
Έχεις μόνο ένα σώμα που λέει:
βγάλε με από εδώ.
Υπάρχει και μια ακόμη ανατροπή που μου αρέσει.
Το SAD δεν είναι αποκλειστικά υπόθεση του φωτός.
Η εποχικότητα είναι πολύ πιο περίπλοκη.
Βιολογικό ρολόι.
Ύπνος.
Θερμοκρασία.
Περιβάλλον.
Φως.
Βιολογικές ευαισθησίες.
Ψυχική κατάσταση.
Και πιθανότατα αλληλεπιδράσεις όλων αυτών.
Η σύγχρονη έρευνα αντιμετωπίζει την εποχική κατάθλιψη ως αποτέλεσμα πολλών παραγόντων που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, όχι ως ένα απλό «λείπει η βιταμίνη Χ» ή «έχει πολύ φως».
Και αυτό μου ταιριάζει πολύ περισσότερο ως εξήγηση.
Γιατί έτσι λειτουργεί και το σώμα.
Δεν είναι διακόπτης.
Είναι οικοσύστημα.
Το πιο παράξενο είναι ότι όταν μιλάμε για εποχική κατάθλιψη, έχουμε σχεδόν πολιτισμικά αποφασίσει ποια εποχή δικαιούται να μας πονάει.
Ο χειμώνας επιτρέπεται.
Ο χειμώνας είναι σκοτεινός.
Ο χειμώνας είναι βαρύς.
Ο χειμώνας μπορεί να σε ρίξει.
Αλλά το καλοκαίρι;
Το καλοκαίρι πρέπει να είσαι καλά.
Να βγαίνεις.
Να κολυμπάς.
Να ταξιδεύεις.
Να πίνεις κάτι παγωμένο και να χαμογελάς σαν διαφήμιση.
Και αν εσύ είσαι κλεισμένος μέσα με το παντζούρι μισόκλειστο, προσπαθώντας να κατεβάσεις τη θερμοκρασία του σώματός σου και μαζί της ολόκληρο το νευρικό σου σύστημα;
Κάτι μάλλον κάνεις λάθος.
Ή έτσι μας έχουν μάθει να πιστεύουμε.
Εγώ πλέον δεν το βλέπω έτσι.
Όταν έρχεται το καλοκαίρι, παρατηρώ.
Πώς κοιμάμαι.
Πώς τρώω.
Πόσο αντέχω τον θόρυβο.
Πόσο εύκολα εκνευρίζομαι.
Πόσο χρειάζομαι απομόνωση.
Πόσο μειώνεται η δημιουργικότητά μου.
Πόσο γρήγορα γεμίζει το εσωτερικό μου «δοχείο».
Και κυρίως:
αν είμαι θλιμμένη ή αν είμαι υπερφορτωμένη.
Γιατί δεν είναι πάντα το ίδιο.
Μπορεί να μοιάζουν.
Αλλά δεν είναι.
Και αν δεν ξεχωρίσεις το ένα από το άλλο, μπορεί να προσπαθείς να λύσεις ψυχολογικά ένα πρόβλημα που ξεκίνησε, εν μέρει, από το σώμα και το περιβάλλον.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε καλοκαιρινή δυσφορία είναι SAD.
Ούτε ότι κάθε άνθρωπος που δεν αντέχει τη ζέστη είναι νευροδιαφορετικός.
Ούτε ότι η αισθητηριακή ευαισθησία οδηγεί αναγκαστικά σε κατάθλιψη.
Σημαίνει κάτι πολύ πιο απλό:
μερικές φορές το περιβάλλον δεν είναι ουδέτερο.
Και για κάποιους ανθρώπους το κόστος του περιβάλλοντος είναι πολύ μεγαλύτερο.
Ίσως λοιπόν δεν χρειάζεται να ρωτάμε μόνο:
«Γιατί δεν χαίρεσαι το καλοκαίρι;»
Ίσως πρέπει να ρωτάμε:
«Τι σου κάνει το καλοκαίρι;»
Στο σώμα.
Στον ύπνο.
Στις αισθήσεις.
Στη σκέψη.
Στη διάθεση.
Στην ανάγκη σου να αποσυρθείς.
Γιατί υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να μη σου αρέσει μια εποχή
και στο να χρειάζεσαι μια ολόκληρη εποχή για να περάσει ώστε να ξαναβρείς τον εαυτό σου.
Κι εγώ, κάπου ανάμεσα σε papers, έρευνες και εκείνη την παλιά μου ανάγκη να καταλάβω γιατί το σώμα μου φωνάζει όταν όλοι οι άλλοι λένε «τι υπέροχη μέρα», βρήκα τουλάχιστον μια λέξη.
SAD.
Όχι για να βάλω μια ταμπέλα πάνω μου.
Αλλά για να αφαιρέσω μία.
Εκείνη που έγραφε:
«υπερβολική».
Ίσως τελικά δεν ήμουν.
Ίσως απλώς άκουγα περισσότερα.
Και ίσως μερικές φορές το καλοκαίρι δεν είναι διακοπές.
Είναι ένα πολύ μεγάλο αισθητηριακό τεστ.
Και περιμένω ακόμη να δω ποιος θα περάσει πρώτος.
Εγώ ή ο Αύγουστος.
Απάντηση